خەۋەرلەر - پولاتنىڭ باھاسى قانداق بەلگىلىنىدۇ؟

پولاتنىڭ باھاسى بىر قاتار ئامىللارنىڭ بىرىكىشى بىلەن بەلگىلىنىدۇ، ئاساسلىقى تۆۋەندىكى ئامىللارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:

### چىقىم ئامىللىرى

- **خام ماتېرىيال باھاسى**تۆمۈر رۇدىسى، كۆمۈر، قالدۇق پولات قاتارلىقلار پولات ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئاساسلىق خام ئەشياسى. تۆمۈر رۇدىسى باھاسىنىڭ ئۆزگىرىشى پولات باھاسىغا زور تەسىر كۆرسىتىدۇ. دۇنيا مىقياسىدا تۆمۈر رۇدىسى تەمىناتى قىس بولغاندا ياكى ئېھتىياج ئاشقاندا، ئۇنىڭ باھاسىنىڭ ئۆرلىشى پولات باھاسىنىڭ ئۆرلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. پولات ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا ئېنېرگىيە مەنبەسى بولۇش سۈپىتى بىلەن، كۆمۈرنىڭ باھاسىنىڭ ئۆزگىرىشى پولات ئىشلەپچىقىرىش تەننەرخىگىمۇ تەسىر كۆرسىتىدۇ. قالدۇق پولات باھاسىمۇ پولات باھاسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. قىسقا مۇددەتلىك پولات ئىشلەپچىقىرىشتا، قالدۇق پولات ئاساسلىق خام ئەشيا بولۇپ، قالدۇق پولات باھاسىنىڭ ئۆزگىرىشى بىۋاسىتە پولات باھاسىغا يەتكۈزۈلىدۇ.

- **ئېنېرگىيە باھاسى**پولات ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا توك ۋە تەبىئىي گاز قاتارلىق ئېنېرگىيە سەرپىياتىمۇ بەلگىلىك چىقىمنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئېنېرگىيە باھاسىنىڭ ئۆرلىشى پولات ئىشلەپچىقىرىش تەننەرخىنى ئاشۇرۇپ، پولات باھاسىنىڭ ئۆرلىشىگە سەۋەب بولىدۇ.
- **تىرانسپورت چىقىمى**پولاتنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ئورنىدىن ئىستېمال ئورنىغىچە بولغان توشۇش تەننەرخىمۇ باھانىڭ بىر تەركىبىي قىسمى. توشۇش ئارىلىقى، توشۇش ئۇسۇلى ۋە توشۇش بازىرىدىكى تەمىنلەش ۋە تەلەپ ئەھۋالى توشۇش تەننەرخىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ، شۇڭا پولات باھاسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ.

### بازار تەمىناتى ۋە تەلىپى

- **بازار ئېھتىياجى**قۇرۇلۇش، ماشىنا ئىشلەپچىقىرىش، ئاپتوموبىل سانائىتى، ئائىلە ئېلېكتر سايمانلىرى ۋە باشقا كەسىپلەر پولاتنىڭ ئاساسلىق ئىستېمال ساھەلىرى. بۇ كەسىپلەر تېز تەرەققىي قىلغاندا ۋە پولاتقا بولغان ئېھتىياج ئاشقاندا، پولات باھاسى ئۆرلەشكە مايىل بولىدۇ. مەسىلەن، كۆچمەس مۈلۈك بازىرى گۈللىنىۋاتقان مەزگىلدە، نۇرغۇن قۇرۇلۇش تۈرلىرى كۆپ مىقداردا پولات تەلەپ قىلىدۇ، بۇ بولسا پولات باھاسىنىڭ ئۆرلىشىگە سەۋەب بولىدۇ.
- **بازار تەمىناتى**پولات ئىشلەپچىقىرىش كارخانىلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارى، ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى ۋە ئىمپورت مىقدارى قاتارلىق ئامىللار بازاردىكى تەمىنلەش ئەھۋالىنى بەلگىلەيدۇ. ئەگەر پولات ئىشلەپچىقىرىش كارخانىلىرى ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىنى كېڭەيتسە، ئىشلەپچىقىرىش مىقدارىنى ئاشۇرسا ياكى ئىمپورت مىقدارى كۆرۈنەرلىك ئېشىپ كەتسە، بازار ئېھتىياجى بۇنىڭغا ماس ھالدا ئاشمىسا، پولات باھاسى چۈشۈشى مۇمكىن.

### ماكرو ئىقتىسادىي ئامىللار

- **ئىقتىسادىي سىياسەت**ھۆكۈمەتنىڭ مالىيە سىياسىتى، پۇل سىياسىتى ۋە سانائەت سىياسىتى پولات باھاسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. بوش مالىيە ۋە پۇل سىياسىتى ئىقتىسادنىڭ ئېشىشىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، پولاتقا بولغان ئېھتىياجنى ئاشۇرۇپ، پولات باھاسىنىڭ ئۆرلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. پولات ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىنى كېڭەيتىشنى چەكلەيدىغان ۋە مۇھىت ئاسراش نازارەتىنى كۈچەيتىدىغان بەزى سانائەت سىياسەتلىرى پولات تەمىناتىغا تەسىر كۆرسىتىپ، باھاغا تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.

- **پۇل ئالماشتۇرۇش نىسبىتىنىڭ ئۆزگىرىشى**تۆمۈر رۇدىسى ياكى ئېكسپورت قىلىنغان پولات قاتارلىق ئىمپورت قىلىنغان خام ئەشياغا تايىنىدىغان شىركەتلەر ئۈچۈن، پۇل ئالماشتۇرۇش نىسبىتىنىڭ ئۆزگىرىشى ئۇلارنىڭ تەننەرخى ۋە پايدىسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. دۆلەت پۇلىنىڭ قىممىتىنىڭ ئۆرلىشى ئىمپورت قىلىنغان خام ئەشيانىڭ تەننەرخىنى تۆۋەنلىتىشى مۇمكىن، ئەمما خەلقئارا بازاردا ئېكسپورت قىلىنغان پولاتنىڭ باھاسىنى نىسبەتەن يۇقىرى كۆتۈرۈپ، ئېكسپورت رىقابەت كۈچىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ؛ دۆلەت پۇلىنىڭ قىممىتىنىڭ تۆۋەنلىشى ئىمپورت تەننەرخىنى ئاشۇرىدۇ، ئەمما پولات ئېكسپورتىغا پايدىلىق بولىدۇ.

### كەسىپ رىقابەت ئامىللىرى

- **كارخانا رىقابىتى**پولات سانائىتىدىكى شىركەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى رىقابەت پولات باھاسىغىمۇ تەسىر كۆرسىتىدۇ. بازار رىقابىتى قاتتىق بولغاندا، شىركەتلەر باھانى تۆۋەنلىتىش ئارقىلىق بازار ئۈلۈشىنى ئاشۇرۇشى مۇمكىن؛ بازار مەركەزلىشىشى يۇقىرى بولغاندا، شىركەتلەرنىڭ باھا بېكىتىش كۈچى كۈچلۈك بولۇپ، نىسبەتەن يۇقىرى باھانى ساقلاپ قالالايدۇ.
- **مەھسۇلات پەرقلەندۈرۈش رىقابىتى**بەزى شىركەتلەر نىسبەتەن قىممەت بولغان يۇقىرى قوشۇمچە قىممەتلىك، يۇقىرى ئىقتىدارلىق پولات مەھسۇلاتلىرىنى ئىشلەپچىقىرىش ئارقىلىق پەرقلىق رىقابەتكە ئېرىشىدۇ. مەسىلەن، يۇقىرى كۈچلۈكلۈكتىكى ئالاھىدە پولاتلارنى ئىشلەپچىقىرىدىغان شىركەتلەرقېتىشما پولاتۋەداتلاشماس پولاتمەھسۇلاتلىرىنىڭ تېخنىكىلىق مەزمۇنى يۇقىرى بولغاچقا، بازاردا باھا بېكىتىش ئىقتىدارى يۇقىرى بولۇشى مۇمكىن.